Feeds:
Cofnodion
Sylwadau

Archive for the ‘Y Clawdd’ Category

Wel, wrth i mi sgwennu’r geiriau hyn, mae hwythau draw yn Nhŷ’r cyffredin wrthi’n ceisio datrys dryswch a phenbleth Prydael (Brexit). Yn ôl pob sôn, ddoe (Mawrth 29ain) oedd y diwrnod roedd ganddynt mewn golwg ar gyfer cwblhau’r ysgariad hanesyddol, gwleidyddol yma. Erbyn i’r Clawdd cael ei dosbarthu, mae’n debyg y bydd hi’n tair blynedd yn union ers i bobl Prydain pleidleisio o blaid gadael yr Undeb Ewropeaidd (Mehefin 23ain 2016).

Mae hi’n anodd coelio llond o bethau erbyn hyn: y pandemoniwm a fuodd y bleidlais yn y lle cyntaf – cyn lleied o wybodaeth y rhoddwyd i ni fel pleidleiswyr, y bws, y sbin ayyb; yna’r diffyg cynllunio amlwg oedd wedi ei wneud ar gyfer paratoi am adael – beth oedd Prydael hyd yn oed? Yna daeth y gwahanol fathau o Prydael i’r amlwg – fel wŷ berwedig, roedd sawl ar gael – un feddal, un caled, rhai yn y canol, un glas, coch a gwyn (dim sôn am wyrdd?). A dyma ni nawr, tair blynedd o ridl-mi-ri yn ddiweddarach, a tyda’n ni fawr callach ar ôl dioddef y fath ffwdan, fel ein bod ni wedi syrffedu ar y lol botes yma.

Dros y pythefnos diwethaf, mae’r gŵr cw wedi bod yn gwylio trafodaethau’r Tŷ’r Cyffredin, gan fynnu ei adael ymlaen wrth i ni fwyta te ag ati, rhag ofn i ni golli rhyw eiliad hynod hanesyddol. Mae hi wedi dod i’r amlwg mai hyn yw’r drefn yn sawl cartref, gyda mwy o bobl yn cymryd diddordeb mewn gwleidyddiaeth y DU nag erioed yn ystod fy einioes – wel, i mi gofio beth bynnag. Mae hi hefyd wedi dod i’r amlwg fod rôl Llefarydd (speaker) Ty’r Cyffredin yn un hollbwysig yn ystod y trafodaethau dirdynnol yma. Rydym wedi gwylio’n astud wrth i John Bercow dylanwadu ar drefniant a chyfeiriad y trafodaethau a phenderfyniadau.

Ond mae yna agwedd arall o berfformiad Bercow sydd wedi ennyn sylw a diddordeb y cyhoedd yn gyffredinol – ei ddefnydd o iaith ac ynganiad. Hyd a lled trydar, mae pobl yn teipio ‘orrrrdeeeeeeer’, neu yn adrodd storïau digri am ateb cwestiynau bywyd pob dydd, megis grawfwyd (cereal) neu dost i frecwast, gan ddweud ‘division, clear the lobby’, neu ‘the toast has it, the toast has it’! Yn ôl pob sôn, mae plant hyd yn oed yn mwynhau’r hwyl, gan alw ei gilydd yn ‘the right honourable sibling’, gan chwerthin wrth gael dweud y drefn wrthynt am ‘chuntering from a sedentary position’. Fel nyrd ieithyddol, mae’n ddiddorol ystyried y ffenomenon hyn, gan sidro beth fedra i gyfrannu i’r hwyl.

Mae dadansoddiad sgwrs (conversation analysis) yn cynnig symbolau trawsgrifio, er mwyn i ni ail-osod y geiriau hefo’r llafarganu (intonation) yn ôl i mewn i’r geiriau ar y dudalen. Dyma ddefnyddiais ar gyfer trawsgrifio’r trafodaethau rhwng meddygon a chleifion yn fy nhraethawd hir doethuriaeth. Mi all hyn fod o fudd i ni yma, gan ganiatáu i ni nodi ynganiad Bercow; er enghraifft mae: <ord:::er> yn dangos y ffordd y mae rhai synau yn cael eu hymestyn, a hefyd fod y gair wedi ei arafu a’i ‘dynnu’n hir’. Fyddai’r math arall o ynganiad, yr un byr, wedi ei wasgu, yn edrych fwy fel hyn: >order<, tra byddai ynganiad swnllyd, uchel yn edrych fel hyn: ORDER, ac ynganiad distaw yn edrych fel hyn: °order°. Wrth trawsgrifo fel hyn, medrwch adeiladu corpws o deunyddiau ac yna ceisio gweld sut mae ynganiad, defnydd iaith, a pherfformiad, yn cael effaith ar beth sydd yn cael ei ddweud, yn ogystal a’r geiriau ei hunain. Rwy’n sidro gwneud hyn dros yr haf, pan mae fy nghontract presennol yn darfod.

Tu hwnt i Prydael a gwleidyddiaeth, mae cyfle arall i sidro mecanwaith iaith, a hynny mewn ffurf ffilm newydd sydd ar y gweill, hefo’r teitl (braidd hir a dadleuol): Extremely Wicked, Shockingly Evil and Vile. Biopic yw hwn am y llofrudd cyfresol Ted Bundy. Mae’r diddordeb yn y llofrudd yma hefyd yn ffenomenwn diddorol, gyda mwy nag un ffilm/ cyfres yn barod, ag elfen sbin cyfryngol, megis yr hyn yn achos Amanda Knox (Foxy Knoxy); roedd Ted yn golygus, swynol, ag yn glyfer – ag eto yn ‘drygionus’ (evil), beth bynnag mae hynna’n ei olygu (ond mae hynna’n colofn arall)…ac am rhyw reswm, mae hyn yn ennyn ein diddordeb fel bodau dynol – am un peth, mae hi tu hwnt i’r steroteip (fel arfer mae dihirod yn hyll ag/neu’n anabl/ sâl…ond mae hynny hefyd yn colofn arall).

Ond eto, i mi, a rhai o fy myfyrwyr, y peth mwyaf diddorol yw’r ffaith iddo droi i siarad yn y trydedd person er mwyn allu trafod y llofruddiaeth, thrais, a pethau gwaeth yr oedd wedi bod wrthi’n ei chwblhau. Yn ôl fy myfyrwyr, mae’n bosib hefyd gweld ei eirfa yn newid, ar ôl switso o siarad amdan ei hun, i siarad am y Ted-drygionus. Mae’r mater o pham, sut, a’r goblygiadau, yn ystyriaeth i seicolegwyr disgwrs (discursive psychologists), gan ddefnyddio agweddau o dadansoddiad sgwrs, i’w archwilio.

Ag yn olaf, y ffenomenwn fwyaf diweddar i mi ei ddarganfod – a hynny trwy ddefnyddio ein tyledu-clyfar newydd, hefo ‘amazon firestick’, yw’r gyfres moethus ‘Duwiau Americanaidd’. Yn seiliedig ar nofel gan Neil Gaiman, mae’n cymysgu hanes y Duwiau Norwyaidd (Norse Gods), hefo diwylliant poblogaidd, ac hefo delweddaeth ac awyrgylch hydolus, megis Twin Peaks. Ond, er i mi fwynhau’r wledd synhwyrol yma, fy hoff rhan hyd yma yw rhan o’r deialog o pennod 1, lle mae’r cymeriad ‘Mr Wednesday’ (Ian McShane), yn eistedd yn rhan dosbarth cyntaf yr awyren, yn yfed wisgi, ac mae hyn yn digwydd:

Stiwardes awyr:      Syr, dwi i fod i gymryd dy ddiod di rŵan

My Wednesday:      Ah, ond ti ddim am gwneud nag wyt…achos os oeddet ti am wneud, fysa chi wedi dweud “dwi’n gorfod cymryd dy ddiod di rŵan”, neu “dwi’n mynd i gymryd dy ddiod di rŵan”, ond wnaethoch chi r’un o’r ddau beth naddo? Felly wnai dal y diod neis ag yn dynn, a fedre di fynd a nôl un arall i mi, ac un i fy ffrind (gan amlygu ‘Shadow Moon’, wedi ei chwarae gan Ricky Whittle).

Ac mae hyn, felly, yn portread o agwedd arall o fecaneg iaith – yr hyn yr ydym yn ei ddweud, a’r ffordd union yr ydym yn ei ddweud e, a’r ystyr y mae hyn yn ei chyfleu. Yn ôl y llenyddiaeth ysgolhaig, rydym hefyd yn dechrau ymatebion problemataidd, megis troi lawr gwahoddiad, gan ddweud ‘Oh’. Mae hefyd tystiolaeth bod pobl yn dweud celwydd noeth wrth drïo gwneud pwyntiau pennodol, ac yna yn ‘trwsio’r’ celwydd, gan fynd yn ôl a dweud, er enghraifft: “Wel, mi aeth ei merch i’r brifysgol, yn diwedd, ar ôl straffaglu cael lle, a wnaeth hi ddim mynychu cwrs werth chweil, mewn brifysgol gwerth chweil” – sydd, wrth gwrs, yn wahanol iawn i “wnaeth ei merch hi ddim hyd yn oed mynychu prifysgol”. Ew, diddorol yw dadansoddi iaith, ynte?!

@SerenSiwenna

Cyhoeddwyd yn wreiddiol yn papur bro Wrecsam a’r cylch Y Clawdd, Ebrill 2019, rhifyn 192.

Advertisements

Read Full Post »

Mae hi’n flwyddyn o gerrig filltir yn fy swigen fach bersonol. Mae hi’n ddegawd ers i mi gychwyn y golofn yma, nol yn 2009. Mae hi’n ddegawd ers i mi gael fy wobble mawr am y ffaith fy mod yn troi’n deg-ar-hugain – y creisis chwarter bywyd. Rwyf y nawr, felly, yn deugain, neu bedwardeg – sydd yn garreg filltir yn einioes unrhyw un, amwn i. Yn ôl pob sôn mae bywyd yn dechrau hefo’r garreg filltir yma, felly dwi’n reit obeithiol am sut fydd pethe’n troi allan flwyddyn yma; ac wedi’r cwbl, allen nhw ddim mynd llawer iawn gwaeth na’r flwyddyn ddiwethaf hunllefus!

Rwyf ar hyn o bryd wrthi’n mwynhau fy ngwaith ym Mhrifysgol Glyndŵr, ac wrth deipio’r golofn yma, dwi’n cadw llygad ar y cloc achos fy mod yn ddarlith am 9.15yb (mae hi’n 8.12yb ar hyn o bryd, a dwi ar ei hol hi yn anfon hwn i Aled fel mai!) Ond rwy’n hapus i ddweud nad wyf yn panicio, achos dwi’n teimlo fod gen i’r gallu i sgwennu hwn mewn digon o bryd a’i hanfon; mae fy ngallu i sgwennu wedi dychwelyd (wel, i’r hyn a oedd hi cyn mynd yn sâl beth bynnag!)

Mae troi’n pedwardeg yn gwneud i rywun adlewyrchu – beth rwyf wedi ei ddysgu yn y bloc cyntaf yma o fy mywyd? Llond fyswn i yn dweud, ac nid yn unig am y byd a’i betws, nag ychwaith am faterion ysgolhaig, ond amdanaf i fy hun. Sut rwy’n ymateb i bethau, a sut fedraf addasu hyn at y dyfodol, er mwyn fwynhau bywyd tawelach a fwy hwylus. Ac yn ddigon ysmala, mae sawl peth ar hyn o bryd yn tryfalu’n berffaith ac felly mae fy nyletswyddau a diddordebau personol ac ymchwil yn berthnasol i’w gilydd.

Yn ôl pob sôn, mae’r ffilm wreiddiol ‘Alien’ hefyd yn dathlu ei ben-blwydd yn bedwardeg, ac i gofnodi’r achlysur, mae’r Ganolfan Astudiaethau Ffilm, Teledu a Sgrin draw ym mhrifysgol Bangor yn cynnal cynhadledd. Er fy mod wedi gadael y brifysgol bellach, rwyf dal yn aelod o’r ganolfan ac rwy’n awyddus i gyfrannu ac i fod yn rhan o bob digwyddiad. Fodd bynnag, roedd yna un broblem hefo’r gynhadledd yma – dwi wastad wedi osgoi’r ffilmiau yn y gyfres yma gan nad wyf yn ei hoffi nhw. Damnia medde fi wrth fy hun, ond yna – efallai fod hwn yn gyfle am adlewyrchiad?

Weithiau, mae’n anodd rhoi bys ar pam ein bod ni yn ymateb mewn un ffordd neu’r llall, ac fel yna roedd hi hefo’r ffilmiau yma i ddechrau. Ond wedi i mi eistedd hefo pen a phapur, yn sgwennu’r geiriau cysylltiedig â’r teimladau, mi ddaeth i’r amlwg fod rhywbeth penodol yn fy ngwaredu. Roedd geiriau megis: goo, dripping, gloop, fluids, uneccissary, gratuitous, a yuck ar y papur o’m mlaen. Cefais drafodaeth hefo fy mentor, Dr Roger Slack, a ddaeth a mewnwelediad i fy ngwaith.

Dwi ddim cwbl yn erbyn y genre o ‘arswyd’ (horror). Dwi’n mwynhau ffilmiau am fampirod a zombis. Er fy mod yn cael ymateb reit gorfforol iddynt – teimlo’n pryderes ag ati, dwi ddim yn cael ymateb llawer iawn gwaeth na phobl eraill i bethau megis torri pennau zombiau ffwrdd. Ac felly, mae’n ymddangos, mai rhywbeth i wneud hefo’r agwedd fwy perfeddol (visceral) sy’n fy mhoeni; dwi hefyd yn teimlo fod yna agwedd pwrpasol a dros ben llestri hefo’r ‘xenomorphe’ (yr hyn maent yn galw’r aliwn yn y ffilmiau).

Felly dros y misoedd diwethaf, dwi wedi bod yn gwneud ymchwil ar y mater. Mae fi a’r gwr wedi gwylio pob ffilm yn y gyfres a’i thrafod. Rydym hefyd wedi gwylio ffilmiau cysylltiedig, megis: Dark Star a The Thing. Rydym wedi trafod y ffilmiau a’r agweddau perfeddol. Rwyf hefyd wedi bod yn darllen y llenyddiaeth ysgolhaig cysylltiedig ac rwyf wedi dod ar draws academydd o’r enw Julia Kristeva, a sgwennodd y llyfr: Powers of horror: an essay on abjection (ymysg sawl peth arall).

Mae’r syniad o ‘abjection’ yn diddorol ac rwyf ar hyn o bryd yn dysgu amdano a sut fedrith helpu i mi ddadansoddi fy nheimladau o ffieidd-dod tuag at y ffilmiau poblogaidd yma. Mae ganddo ei wreiddiau yn seicdreiddiad (psychoanalysis) ac mae o am deimladau goddrychol o arswyd. Yn y modd yma, felly, rwy’n dysgu fwy am fy nheimladau i a hefyd am y genre a’r modd y mae yn cael ei dadansoddi yn ysgolhaig.

Gan ei fod yn ymchwil cyfoes gen i, ac oherwydd natur y cysyniadau damcaniaethol, rwyf hefyd wedi bod yn mwynhau trafod y gwaith hefo fy myfyrwyr sydd yn astudio’r cwrs sylfaen mewn seicoleg; rwy’n edrych ymlaen at ddefnyddio’r prosiect fel sail enghreifftiau iddynt, megis: sut i lunio poster/ adlewyrchiad/ cynllun traethawd ayyb. Ac felly, mae pob dim yn dechrau gwneud synnwyr yn fy mywyd, yn hytrach na thynnu fi i sawl cyfeiriad gwahanol. Ond, dyma hi’r nawr wedi cyrraedd 9yb, felly dwi am droi’r sgwennu ‘ma trwy ‘Cysill’ ar-lein ac yna ei hanfon i’r Clawdd cyn rhedeg lawr y coridor i addysgu’r myfyrwyr..

Read Full Post »

Dros y misoedd diwethaf rwyf wedi cael amser caled wrth geisio ysgrifennu, mewn unrhyw gyfrwng – sydd wrth gwrs, i mi, yn achosi pryder, gan mai dyna rwyf yn ei wneud yn fy ngwaith ac yn fy amser hamdden. Dechreuais 2018 yn cyhoeddi’n gynhyrchiol ac yn y llefydd cywir: The Conversation; Y Stamp; Yr Esboniadur; Gerddon Fach; Discover Society; DWY erthygl cyfnodolyn perthnasol, ‘Methodological Innovations’ a ‘AlterNative’ – a phob un yn adeiladu ar fy niddordeb ym maes iaith, tafodiaith ac enwau. Wnes i hyd yn oed sefydlu blog dwyieithog, ‘Yr Onomastegydd’, gan greu platfform i rannu fy synfyfyrion am enwau ym mhob agwedd o’n bywydau.

Ond yna daeth y pryder a gyda hi cyfnod gwag, dideimlad, pan roedd yn anodd i mi ganolbwyntio ar unrhyw beth, a throdd ysgrifennu o fod yn weithred cyffroes i fod yn dasg boenus. Wrth i ni dynnu tuag at ddiwedd y flwyddyn anghysurus yma, rwy’n falch cael dweud fy mod wedi dechrau ysgrifennu eto – a hynny heb ormod o straen na phoen. Nawr felly, meddwl oeddwn fyswn yn siarad am y llenyddiaeth ddaeth yn bwysig iawn i mi dros yr haf a’r hydref, wrth geisio ffeindio’r llwybr yn ôl o’r swigen roeddwn ynddi: llenyddiaeth iechyd meddwl merched.

Y llyfr cyntaf ddaeth i fy sylw oedd ‘The Bell Jar’, gan Sylvia Plath. Ddaeth y llyfr yma yn enwog, yn fwy na dim, gan i Plath sgwennu’r stori yma am hunanladdiad, ei chyflwyno i’r cyhoeddwr…ac yna cyflawnodd hunanladdiad. Dyma felly oedd mewnwelediad gan llygad-dyst i’r teimladau ac argyfwng all arwain at y ffenomenon trist yma – persbectif ychwanegol i’r hyn a geir gan y cymdeithasegwyr Durkheim a Douglas a wnaeth astudiaethau meintiol ar ffigyrau hunanladdiad, ac yna astudiaeth fwy ansoddol, yn ôl eu trefn.

Darllenais i hi yn frwdfrydig, gan ei bod hi, felly, o ddiddordeb proffesiynol i mi. Yn wir, pan es ati i sbïo, diddorol oedd gweld faint o ysgolheigion, gan gynnwys hwy o faes meddygol, sydd yn dyfynnu llyfr Plath hyd heddiw, yn y cyfnodolion academaidd, fel enghraifft o brofiad iselder a thriniaeth mewn clinig – gan gynnwys defnydd therapi sioc trydan. Ond, fyddwn yn argymell gofal wrth ei thrin fel hanes bywgraffyddol – er gwaetha’r ffaith ei fod yn seiliedig ar brofiad personol Plath, o gael ei thrin yn ysbyty adnabyddus ‘McLean’, yn Belmont, Massachusetts.

Sgwennodd Plath y llyfr yn wreiddiol o dan y ffugenw ‘Victoria Lucas’. Rhoddodd yr enw ‘Esther Greenwood’ ar y prif gymeriad, a ni wnaeth ei chyflwyno fel gwaith hunan-bywgraffyddol felly. Ond yn fwy na hyn, mae gennym lythyrau Plath i’w mam, yn esbonio: ei bod wedi sylwi fod pobl eisiau darllen am faterion iechyd meddwl, ar ôl gweld ymateb y cyhoedd i lyfr Mary Jane Ward ‘The Snake Pit’, a gwnaed ffilm ohono; ei bod hi felly wedi cymryd ei phrofiadau ei hun a’i gymysgu hefo ffeithiau eraill; a bod hyn oll yn ymdrech i greu ‘pot boiler’, sef, fel dwi’n ei ddeall, yn llyfr fydd yn cadw’r blaidd oddi wrth y drws.

Beth bynnag oedd ei chymhelliad wrth ei hysgrifennu, a faint o ffeithiau personol neu o ymchwil systematig wnaeth hi ei chynnwys, creodd Plath yma campwaith – yn fy marn i beth bynnag. Mae yna faterion hynod o ddiddorol yn cael ei thrafod, gan gynnwys y teimlad o bellter oddi wrth bob dim o’i chwmpas. Un peth nodweddiadol iawn oedd ei bod yn dangos ei llawysgrifen i bobl, gan esbonio ei fod yn edrych yn gwbl wahanol i’w hysgrifen arferol. Gan fod fy llaw ysgrifen i wastad wedi bod yn uffernol o flêr, ac nid wyf yn tueddu o sgwennu rhyw lawer hefo pen dyddiau yma, ac nid wyf wedi sylwi fawr o wahaniaeth. Ond, mae fy steil ysgrifennu wedi altro dwi’n meddwl. Nid yw’n llifo yn yr un ffordd – mae dôn y llais wedi newid – a hyd yn oed yn ddiweddar, lle rwyf wedi llwyddo sgwennu pytiau, mae’r llais dal yn un nad wyf cweit yn gyfarwydd â hi (ac ydw, dwi’n cyfri’r golofn yma yn hynny!)

Wrth i’r pryder fy nghydio, ddaeth yn anodd braidd i hyd yn oed darllen erthyglau cyfnodolyn neu adnoddau ysgolhaig eraill. Troais felly at ffuglen. A beth y mae hogan sy’n dioddef o bryder yn mynd i gael blas arni i’w ddarllen? Wel, pobl yn yr un sefyllfa neu waeth, ynde! Cofiais fod yna ffilm adnabyddus gyda’r teitl diddorol: ‘Girl, interrupted’, oedd am iechyd meddwl. Doeddwn erioed wedi ei weld – dim amser, rhu prysur yn astudio at fy ngradd israddedig…hmm. Wel, dyma gyfle i mi ei fwynhau, meddyliais. Yn handi iawn, gyda help fy IPad ffyddlon, a’r ap. ‘Prime Video’, roedd mynediad at y ffilm yn hawdd a bron yn ‘instant’.

Mae’n seiliedig ar brofiad personol yr awdures, Susanna Kaysen, o pan fuodd hithau yn breswylydd dros dro yn ysbyty ‘McLean’, er, yn y ffilm ei enw yw ‘Claymoore’. Ceir darlun yma, o hogan ifanc sydd yn aros yn yr ysbyty a bron iawn yn gwneud astudiaeth hunanethnograffaidd ohoni. Gan ddechrau hefo’i chyflwr a phrofiadau ei hun, mae hi’n troi ei sylw at ei chyd-breswylwyr, gan nodi disgrifiad ohonynt yn ei llyfr nodiadau. Trwy’r ddyfais stori yma, rydym yn dod i nabod y cymeriadau amrywiol a’r perthnasau rhyngddynt.

Mae yna olygfeydd melys, megis pan mae un hogan wedi ypsetio’n lân yn ei hystafell, ac mae Susanna a Lisa yn eistedd tu allan yn canu “Downtown” (gan Petula Clark) i geisio codi ei hysbryd. Yna, cyn iddi fynd yn rhu delfrydol, mae’r perthnasau rhwng y gennod yn dirywio ac mae yna olygfeydd reit erchyll a syfrdanol, gan gynnwys hiliaeth, casineb a hunanladdiad. Ond ar y cyfan, rhywsut, mae yna deimlad reit ysgafn i’r ffilm, sydd hefo ‘soundtrack’ berthnasol ag addas i’r cyfnod a chyflwyni’r, sef diwedd y chwedegau.

Ar ôl mwynhau’r ffilm, es ati i ddarllen y llyfr y mae’r ffilm yn seiliedig arni. Mae hwn ar ffurf portreadau bychain o wahanol agweddau o fywyd yn yr ysbyty, yn hytrach na naratif cydlynol megis campwaith Plath. Ar adegau, felly, ges i lai o flas arni ac, ar balans, mae’r ffilm yn well – sydd ddim yn rhywbeth rwy’n aml yn ei deimlo. Serch hynny, mae’n llyfr diddorol ac mae’n llawn adlewyrchion difyr, megis y ffaith fod Susanna wedi cael diagnosis o ‘Anhwylder personoliaeth ffiniol’ (borderline personality disorder) – a beth a olygir hyn iddi hi yn bersonol.

Yn ddifyr iawn, mae’r diagnosis yma yn dod a ni’n dwt at y trydydd llyfr o ddiddordeb, sef ‘Rhyddhau’r Cranc’ – ac nagie, nid cyfieithu ydw i yma, llyfr cyfrwng Cymraeg yw hon, yipee! Wnaeth un o fy ffrindiau dynnu fy sylw ati rhai dyddiau yn ôl, yn bennaf oherwydd y teitl diddorol a’i botensial i fod o ddiddordeb onomastaidd. Fodd bynnag, ymdrech yw hon gan Malan Wilkinson i rannu, mor onest â phosib, ei phrofiadau o anhwylder personoliaeth ffiniol – gan gynnwys cael ei rhoi mewn unedau seiciatryddol. Ew. Gwych. Dwi wrthi rŵan yn ei ddarllen, ac yn ei fwynhau – ond, a’r golofn eto’n edrych yn hirach na ddylid hi fod, rhaid cadw’r adolygiad at rywbryd arall!

Read Full Post »

Rhai misoedd yn ôl, welais tweet gan gylchgrawn llenyddol newydd o’r enw Y Stamp; roeddynt yn gofyn a oedd beirdd yn cuddio draw ym Mhrifysgol Bangor (neu eiriau o’r fath). Meddyliais – wel, ddim yn cuddio, ond yn sicr mewn rhyw fath o drwmgwsg, gan nad wyf wedi sgwennu cerdd ers rhyw saith mlynedd bellach – trwy gyfrwng y Gymraeg beth bynnag.

Meddyliais yn ôl at pan sefydlais y golofn, a finnau mor frwdfrydig i fod yn rhan o’r sin llenyddol Gymraeg, trwy gyfrannu gwaith creadigol a trwy sgwennu am y sin yn y golofn. Ond dros y flwyddyn ddiwethaf, rwyf wedi bod yn sbïo nôl dros fy ngholofn – sydd y nawr yn ei nawfed flwyddyn bellach (?!), gan sylwi ei fod wedi crwydro sawl gwaith fwy i gyfeiriad y sin academaidd, ac am fy synfyfyrion gyrfaol, yn hytrach na synfyfyrion am yr hyn rwyf wedi bod yn ei darllen, sgwennu neu fynychu.

Mae hyn yn reit naturiol, efallai, gan fod gyrfa academaidd yn cymryd llond o ymdrech i’w lansio, a gan fod rhywfaint o orgyffwrdd yn bodoli hefo fy niddordeb mewn sgwennu’n greadigol. Fodd bynnag, rwy’n teimlo nawr, a finnau wedi cyrraedd rhyw fath o drobwynt dirfodol, ei fod yn bwysig i mi ail-gydio ar y ffocws gwreiddiol, ac efallai hefyd deffro o fy nhrwmgwsg llenyddol; trwy hyn efallai medraf gofio pwy oeddwn i, cyn i mi weld y gwningen wen academaidd, a phenderfynu ei ddilyn ar antur annisgwyl.

Felly nol at tweet Y Stamp – cliciais ar y linc i fynd at y wefan, er mwyn cael golwg ar bwy oedden nhw a pa fath o gylchgrawn llenyddol roeddynt wrthi’n ei gynhyrchu. Yn amlwg roeddwn braidd yn amheus ac yn sinigaidd – fel rwyf wedi sôn o’r blaen yn y golofn, mi wnaeth un cylchgrawn llenyddol Gymraeg barnu nad oedd fy ngherddi yn, wel, cerddi (shmerddi efallai?!) tra gwnaeth golygyddion cylchgrawn arall newid teitl un o fy ngherddi heb ofyn, a hefyd geiriau allweddol mewn cerdd arall, a wnaeth newid ystyr y gerdd yn gyfan gwbl.

Ond braf iawn yw cael dweud fod Y Stamp yn gylchgrawn cwbl wahanol a llawer iawn fwy cynhwysol. O’r broliant golygyddol, ddes i ddeall fod golygyddion Y Stamp wrthi’n creu gofod copi caled, a hefyd platfform ar-lein, er mwyn estyn cartref i bob math o gyfraniadau, gan bob math o gyfranwyr, mewn kaleidoscope o dafodieithoedd lliwgar. Ew, meddyliais, ys gwn i…

Synfyfyriais ar beth fyddaf yn sgwennu amdano, yn fy nhafodiaith Jaco/ treffin-‘Over the llestri’-aidd. Yna sylweddolais, mi roedd yna ryw syniad am gerdd wedi bod yn ceisio denu fy sylw ers rhai misoedd bellach, rhywbeth oedd yn deillio o fy ngyrfa academaidd, ac o fy niddordeb yn y tafodieithoedd oedd wrthi’n brwydro am ei hawliau draw yn y brifysgol. Ni ddaeth yn hawdd – fel dychwelyd i nofio ar ôl sbel o ddiogi o gwmpas ar y soffa yn bwyta sglodis a Pizza, ond yn y diwedd roeddwn wedi bugeilio rhai syniadau i mewn i ryw fath o siâp ar y tudalen.

Danfonais y gerdd draw at y golygyddion, gan feddwl byswn yn ei phostio ar y blog cw os nad oeddent am ei gyhoeddi. Braf iawn yw cael datgan y cefais brofiad cadarnhaol iawn hefo’r broses olygyddol. Nid yn unig wnaethant gytuno i gyhoeddi’r gerdd, ond ges i gefnogaeth a chyngor ar sut i’w wella – ac roeddwn yn llawer iawn hapusach hefo’r cynnyrch gorffenedig. Rwy’n falch iawn o’r gerdd gan ei fod yn trafod, fel bues yn sôn yn y golofn nol ym mis Ebrill, un o’r heriau fwyaf rwy’n ei wynebu fel darlithydd cyfrwng Gymraeg – ac felly medrwn ei hystyried yn ‘ffuglen gymdeithasegol’ (ond fwy am hynny rhywbryd arall).

Beth bynnag, wythnos diwethaf, ar ddechrau mis Hydref, mi ddaeth dau o olygyddion Y Stamp, Grug Muse ac Iestyn Tyne, draw i lyfrgell Wrecsam i drafod Y Stamp hefo chymdeithas Owain Cyfeiliog, mewn sesiwn wedi ei chadeirio gan Tracy Jaques. Dyma ddau fardd ifanc, disglair a llwyddiannus y sin llenyddol Gymraeg cyfoes, sydd wedi cyhoeddi cyfrolau ei hunain o’u barddoniaeth (ar gael o wefan Y Stamp).

A dyma un o’r pethau fwyaf rhyfeddol am Y Stamp – mae’r bobl dalentog yma yn fodlon treulio eu hamser, yn amyneddgar, i helpu pobl o bob lefel, allu a steil, i olygu eu gwaith nes ei fod yn cyrraedd safon foddhaol i’w gyhoeddi. Mae hyn, yn fy marn i, yn wasanaeth hael, o’r fath nad wyf wedi ei weld o’r blaen. Nid ydynt yn cymryd yn ganiataol eu bod nhw yn gwybod yn well na’r bardd/ awdur eu hunain – dim ond gwneud sylwadau, cynigion, a helpu gneud y cyfraniadau’n ddarllenadwy. Maent yn garedig a ffeind ac mi rwyf yn hollol argymell i chi ei hystyried fel adnodd, os oes gennych awydd cyhoeddi rhyw waith creadigol.

Ar y noson, cawson glywed y beirdd yma’n rhannu eu gwaith nhw, a chafwyd cyfraniadau hefyd gan Holly Gierke, a ddarllenodd ei llen meicro trawiadol, ar bynciau heriol, a chafodd ei gyhoeddi yn rhifyn Gwanwyn 2018 Y Stamp. Mi wnaeth Paul Eistedd cyflwyno gwaith clywedol hynod o ddiddorol am greu geiriau newydd yn y Gymraeg. Ac mi wnaeth bardd y gororau, Aled Lewis Evans, darllen un o’i gerddi ef oedd wedi ei gyhoeddi yn Y Stamp, a hefyd fy ngherdd i, gan ei berfformio llawer iawn gwell na fuaswn i wedi ei wneud.

Diddorol iawn oedd clywed hanes sefydlu Y Stamp yn ystod y noson, gyda Grug Muse yn sôn fod y tîm golygyddol, sydd hefyd yn cynnwys Llŷr Titus a Miriam Elin Jones, wedi ffurfio ar ôl trafod y ffaith nad oedd llwyfan oedd yn dathlu amrywiaeth creadigol drwy gyfrwng Cymraeg – fod yna bwlch pan ddaeth y cylchgronau Tu Chwith a Taliesin i ben. Hefyd, mi roedd y tîm yn benderfynol y byddai’r cylchgrawn yn annibynnol o nawdd, fel na all neb mewn pwyllgor ddod a’r cyhoeddiad i ben trwy chwifio pen. Roeddent am gynnig llwyfan oedd yn agored a chwbl groesawgar.

Difyr yw’r ymrwymiad i fod yn annibynnol o nawdd, sydd wrth gwrs yn diogelu yn erbyn rhywun arall yn tynnu’r plwg ar y fenter. Ond mae yna hefyd agwedd o ymreolaeth ag annibyniaeth yn deillio o fod yn annibynnol o nawdd – fel yr hyn yr wyf wedi bod yn ei arsylwi trwy fy ngwaith ymchwil ym Mro’r Eifl i’r mentrau cydweithredol cymunedol; pobl yn gweithredu drostyn nhw ei hunain, yn hytrach nag aros i rywun rhoi pob dim iddynt ar blât. Os oes bwlch a chi am ei weld yn cael ei llenwi – ewch ati i ffeindio ffordd. Mae hyn yn debyg i’r hyn yr wyf wedi darllen am y cyfnod o sefydlu’r papurau bro nol yn y ‘70au a hefyd yr hyn a gwelwn ni hefo’r Saith Seren yn ddiweddar.

I gloi, rwyf am ddweud fy mod yn gweld Y Stamp fel menter cyffroes iawn, wedi ei harwain gan y genhedlaeth ifanc gyfoes, ac rwy’n edrych ymlaen at wylio wrth iddynt wireddu eu breuddwyd o fod yn llwyfan cynhwysfawr i amrediad eang o fodau creadigol. Gobeithiaf y medrwn ni, yma yn y Gogledd Ddwyrain, ei chefnogi yn eu nod, trwy sicrhau fod ein lleisiau’n cael ei chynnwys yn gyson – gan ateb eu galwad i ni gyd ‘rhoi ein Stamp direidus ni ar y dadeni’.

Read Full Post »

Yn fy ngholofn ddiwethaf, fues yn swnian am y sioc o golli fy nghreadigrwydd, yn sgil straen a thristwch y misoedd diwethaf. Wel, mae’n rhyfeddol fel gall un digwyddiad bach hwylus, disodli’r cwmwl enfawr o rwystredigaeth. Sôn wyf, mis yma, am fynychu lansiad llyfr newydd Yr Athro Angharad Price, o ysgol y Gymraeg yma ym Mhrifysgol Bangor. Ag yn fwy penodol, am fwynhau ei llyfr yn arw, gan deimlo awydd newydd i geisio sgwennu yn dechrau pigo, wrth i mi hanner breuddwydio trwy’r rhyddiaith fendigedig.

Cynhaliwyd y lansiad yng Ngaleri Caernarfon, sydd rhyw 20 munud o fy swyddfa yma yn y brifysgol, felly es i yn syth o fy ngwaith. Roedd criw go lew wedi ymgasglu i glywed yr areithiau a’r gerddoriaeth fel rhan o’r noson; ac mi roedd yna giw i gael eiliad hefo’r awdur a llofnod ar y llyfr – na wir yr, roedd hi’n fedlam! Yn amlwg, roeddwn wrth fy modd yn cael mynychu soirée o’r fath, a braf iawn oedd clywed cymaint o Gymraeg wrth i bobl sgwrsio a mwynhau ei hunain – mater nodweddiadol o ardal Gaernarfon wrth gwrs. Ond y peth fwyaf trawiadol yw’r llyfr ei hun.

Nawr mae’n debyg fod rhai ohonoch wrthi’n meddwl “llyfr ysgolhaig, uchel-ael, anodd-i’w-ddeall”…a rhaid cyfaddef fy mod wedi poeni am hyn ychydig fy hun; OND, llyfr llawn pytiau annwyl am fywyd pob dydd y dre yw’r llyfr yma, gyda lluniau trawiadol gan Richard Outram, sydd yn dod a’r darllenydd yn agosach at y dirwedd a’r sefyllfaoedd a ddisgrifir.

Diddorol iawn oedd darllen yn y rhagair, fod y llyfr wedi cychwyn fel cyfres o ddarnau byrion am ‘gorneli cudd’ Caernarfon ar gyfer ‘Papur Dre’, sef papur bro Caernarfon. Hefyd yn ddiddorol yw’r ffaith fod Angharad yn ei ddisgrifio nhw fel ‘sgetsys byrion’, gan mai dyna beth ydyn nhw; rhyw 400 o eiriau yn cyfleu teimladau dwfn ac awyrgylch y cyd-destun yn gyfoethog. Mae’r rhyddiaith yn debyg i farddoniaeth, gyda phob gair yn ennill ei le ar y tudalen. Rwy’n gweld ei arddull a chystrawen yn debyg i Jean Rhys, ac mae’r trysor o lyfr yma yn debyg i ‘The Left Bank’, sef casgliad o straeon byr, a oedd Jean hefyd yn ei ddisgrifio fel ‘sgetsys’.

Mae yna synfyfyrion cymdeithasegol yma, megis trafod effaith erydiad caeau chwarae a llefydd i fwynhau, wrth i ‘botensial’ godi tai a datblygu cael ei sylwi (Cae Top). Hefyd, mae’r ffaith ei bod hi wedi penderfynu sgwennu sgets am ‘Parc Sgêtbords Coed Helen’, yn nodweddiadol, gyda’r llun yn ei ddangos mewn olau realaeth foel, yn hytrach na thrio ei rhamanteiddio. Ond rwy’n credu mai ‘Castell Bach Coed Helen’ yw perl y casgliad i mi. Mae’n llawn delweddau a syniadau o blentyndod, wrth chwarae ym myd y dychymyg, sy’n bleserus iawn i’w ddarllen. Felly medraf wir argymell y llyfr yma, sef:

Trysorau Cudd Caernarfon, Angharad Price, lluniau gan Richard Outram.

Gwasg Carreg Gwalch (£12).

Mae’n llyfr i’w fwynhau hefo paned, tro ar ôl tro, gan ei ddefnyddio i gychwyn breuddwyd liw dydd a synfyfyrion braf. Ond i mi, hefyd, mae hi wedi helpu clirio beth bynnag oedd yn rhwystro fy nghreadigrwydd; rwyf wedi fy ysbrydoli i geisio sgwennu’n greadigol, a hynny unwaith eto yn y steil rwyf wedi edmygu ers rhyw ddegawd bellach (ers ‘fy nghyfnod mawr Jean Rhys’). Rwyf am geisio fod yn ddarbodus hefo geiriau – yn hytrach na fy rwdlan arferol, i geisio creu sgetsys atgofus, sy’n cwmpasu naws a theimlad rhyw le neu ryw adeg arbennig. Hyfryd o deimlad i gael yn ôl yw hyn.

Cafodd y colofn yma ei gyhoeddi’n wreiddiol yn Y Clawdd/ This column was originally published in Y Clawdd.

Read Full Post »

Am ryw 21 mlynedd bellach, yr wyf wedi bod wrthi’n ceisio barddoni a sgwennu’n greadigol. Yn amlwg nid wyf wedi bod yn hynod o lwyddiannus hyd yma, ond dwi wedi cael hwyl yn trio ac rwyf wedi sgwennu un neu ddau o bethau bach rwy’n reit browd ohono. Roedd cychwyn y golofn synfyfyrion llenyddol yma yn rhan o fy ymgais; gyda’r teitl yn un hunanymwybodol gan nad oeddwn yn teimlo fod gen i’r hawl i sgwennu colofn lenyddol – gan mai dim ond synfyfyrion oedd gen i i’w chynnig. Serch hyn, un peth nad wyf erioed wedi dioddef o, tan rŵan, oedd diffyg syniadau a chreadigrwydd – nid wyf erioed, tan rŵan, wedi cael y profiad o ‘writer’s block’. Mae hi wastad, yn hytrach, wedi bod fwy fel oedd I.D.Hoosen yn dweud yn Y Gwin, fel bod cerdd yn fy nilyn i bob man, yn tapio fi ar yr ysgwydd ac yn mynnu sylw, nes fy mod wedi ei chwblhau. Rwyf wastad wedi cael fwy o syniadau nag sydd gen i amser i’w ysgrifennu. Teimlad od ac annifyr yw hi, felly, ar hyn o bryd, gwybod nad oes gen i’r un syniad am gerdd na’r gallu creadigol i’w chyflawni – dwi’n teimlo fod fy storfa yn gwbl wag.

Nawr te, efallai eich bod chi yn ystyried wrth ddarllen hyn – pam ysgrifennu am y ffasiwn beth? Wel, er nad wyf yn teimlo’n greadigol iawn ar hyn o bryd, fel unrhyw cymdeithasegydd werth ei halen, dwi’n ffeindio’r ffenomenon yma yn diddorol. Yn y gorffennol rwyf wedi rhyfeddu wrth ddarllen neu clywed pobl yn sôn am ‘writer’s block’ – yn enwedig awduron broffesiynol; sut ei fod yn bosib i hyn ddigwydd, yn enwedig os yw’r amodau yn iawn – digon o amser i’w sgwennu, pawb yn disgwyl mai dyma y byddwch yn ei wneud. Felly nawr y mae hi wedi digwydd i mi, ceisiaf adlewyrchu ar y profiad, gan obeithio dysgu ohono a cynnig rhyw fath o doethineb.

Un o’r rhesymau amlwg am gael blanc fel hyn yw, wrth gwrs, beth bynnag arall sydd yn mynd blaen yn ein bywydau. Mae straen, ansicrwydd a newidiadau mawr i gyd yn mynd i effeithio ar ein stad emosiynol ni fel unigolion – a heb fynd i mewn i fanyldeb, dwi wedi cael profiad o rain i gyd dros y flwyddyn ddiwethaf yma. Mae yna gysylltiad cilyddol rhwng ein stad emosiynol a barddoni, sydd yn gweithio’r ddwy ffordd. Yn y blynyddoedd diweddar, mae hi wedi dod i’r amlwg fod astudio barddoniaeth, a sut i farddoni, yn medru fod o fudd i feddygon a phobl eraill o fewn byd iechyd. Mae hyn, a’r Dyniaethau iechyd yn gyffredinol, yn medru helpu datblygu ar ‘deallusrwydd emosiynol’, sydd, yn ôl ymchwil yn y maes, yn cael ei gwanhau yn ystod rhai agweddau o hyfforddiant meddygol. Felly mae sgwennu barddoniaeth yn medru helpu pobl i ddod yn fwy cysylltiedig â’u hemosiynau nhw.

Ar ochr arall y graddfa, wrth gwrs, mae beirdd yn medru bod yn pobl emosiynol iawn – i’r pwynt lle nad yw pobl o’m cwmpas yn medru deall pam rydym yn ymateb mor emosiynol i pethau y byddent yn ei weld yn pitw ac yn di-nod. Ond dyma yw medr y bardd – yr allu i deimlo a dadansoddi ac i sianeli profiadau a teimladau cryf i mewn i rhyw siâp creadigol. Weithiau rydym yn sgwennu rhai o’n cerddi gorau pan rydym wedi cael profiad hynod o emosiynol – a hynny weithiau yn profiad hynod o annifyr, megis torri perthynas.

Pa amodau felly fyddai’n achosi blanc? Wrth feddwl am fy sefyllfa i yn benodol, byddaf yn cynnig mai cyfnod parhaus o straen ac ansicrwydd sydd wrth wraidd y peth. Nid felly’r math o straen sydd yn dŵad hefo sioc, na’r math o newidiadau sydd yn gofyn i ni ymateb yn sydyn ac yn bendant at rywbeth. Ond y math o straen sydd yn dŵad os mai gofyn i ni barhau hefo bywyd pob dydd, wrth ddisgwyl i rywun arall penderfynu ein tynged – a heb i ni gael unrhyw bŵer i newid y sefyllfa un ffordd neu’r llall. O ran sut deimlad yw hi i fod yn blanc – mae hi’n ‘disorientating’. Mae hi wir yr yn deimlad od ceisio meddwl am sgwennu cerdd, a bod dim geiriau neu deimladau yna dŵad. Gobeithiaf y byddent yn dŵad yn ôl i mi cyn bo hir!

Read Full Post »

Mawr y cynnwrf, rwyf wedi cael cyhoeddi cerdd ar blog y cyfnodolyn llenyddol Y Stamp! Enw’r gerdd yw ‘Brwydr y tafodieithoedd’ ac mae hi’n rhoi blas ar un o’r materion sydd yn achosi pryder i mi fel darlithydd cyfrwng Gymraeg – sef hierarchaeth y tafodieithoedd. Pwrpas ein darpariaeth yw rhoi mynediad at astudio pynciau ysgolhaig yn y brifysgol, i’r sawl fydd am wneud hyn trwy gyfrwng y Gymraeg. Mae hyn yn swndio’n ddigon syml, yn enwedig ym mhrifysgol Bangor, sydd wedi ei lleoli o fewn Y Fro Gymraeg, ac sy’n denu carfan eithaf sylweddol o’r ardaloedd lleol sydd yn ddwfn o fewn Y Fro Gymraeg, megis Gwynedd ac Ynys Môn. Ond wyddoch chi be, ar lefel bywyd pob dydd, mae hi llawer iawn fwy cymhleth na hynny, ac os medrwn daclo rhai o’r materion sydd wrth wraidd y broblem, fysa gennym o leiaf ddwy faint y garfan ar bob modiwl, yn fy marn i.

Taswn i’n cael punt am bob tro dwi’n clywed y frawddeg ‘ond tydi fy Nghymraeg ddim yn ddigon da’…wel, ella fyswn erbyn hyn yn medru fforddio un o’r ‘Microsoft Surface Book 2’s yna, neu o leiaf gorchudd Cath Kidson i gadw un ynddi! Mae yna broblem hyder gan lawer iawn o’r darpar fyfyrwyr, o ran safon eu Cymraeg, ac nid yw’n deillio’n uniongyrchol o realaeth y sefyllfa. Oes, wrth gwrs, mae yna’r mater fod y Gymraeg yn iaith fwy cymhleth na rhai ieithoedd eraill, yn enwedig Saesneg. Mae gennym dreigliadau i ymdopi a hwy – rhywbeth dwi dal wrthi’n ceisio ei meistroli (unrhyw ddiwrnod rŵan!) Mae yna hefyd y ffaith fod yna lefel uwch o ‘diglossia’ rhwng iaith safonol ac iaith dafodieithol yn y Gymraeg na’r Saesneg. Ond y broblem fwyaf, fyswn i yn dweud, o’r hyn yr wyf wedi ei arsylwi, yw beth fyddai ieithyddion yn galw’n ‘bri’ neu ‘mawredd’ (prestige).

Dwy flynedd yn ôl, es i allan i Murcia yn Sbaen i’r gynhadledd seicoieithyddiaeth, gan roi cyflwyniad ar y thema yma o ran tafodiaith Rhosllannerchrugog, a fy mhrofiadau personol o deimlo agweddau negyddol tuag at dafodiaith fy nheulu tadol. Yn wir, pan es i am y swydd fel darlithydd, roedd o leiaf rhan ohonof yn poeni os fysa’r panel yn meddwl ei fod yn gwbl sarhaus fy mod wedi hyd yn oed cynnig cais – mor isel oedd fy hyder yn safon fy iaith – ac nid yn unig ansawdd fy sillafu a threiglo, ond fy ngeirfa ac unigryw i’r gymuned iaith hwnnw, a fy nghystrawen fwy Seisnigaidd – sydd yn nodweddiadol o Gymraeg y ffin, lle mae hi’n anodd mynd trwy ddiwrnod cyfan heb orfod croesi i’r Saesneg. Ond fel y trodd pethau allan, nid yn unig wnaethant nhw ddim chwerthin ar fy nghais, ond ges i’r swydd.

Wrth ystyried mae dyma fy man cychwyn felly, dychmygwch fy syndod pan rwy’n cyfarfod myfyrwyr o ardaloedd lle mae 95% o’r boblogaeth yn siarad Cymraeg, lle mae eu bywydau pob dydd yn cael ei chynnal i’r rhan helaeth trwy gyfrwng y Gymraeg, ac maen nhw’n benderfynol peidio astudio trwy gyfrwng y Gymraeg, oherwydd diffyg hyder yn eu medrau ieithyddol?! Mae llond ohonynt hefyd, hefo iaith gyfoethog, naturiol, ac maent hyd yn oed yn treiglo ar lafar, mewn ffordd rwy’n stryglo i’w wneud. Ag eto, maen nhw’n dweud pethau israddol amdanyn nhw eu hunain, megis “da ni’n goman”. Ac yn wir, mae’r frawddeg yma’n rhoi rhyw fewnwelediad i’r broblem fwyaf – mater dosbarth cymdeithasol sydd yma, gyda thafodieithoedd yn cael eu cysylltu hefo bod yn fwy dosbarth gweithiol, tra bod iaith safonol yn cael ei hystyried yn fwy dosbarth canol.

Wel, yn amlwg medrwn ddweud fod mynd i’r brifysgol yn y lle cyntaf yn beth fwy dosbarth canol i’w wneud, trwy gyfrwng y Saesneg cymaint â’r Gymraeg. Ag eto, nid yw’r mater o dafodieithoedd i’w weld yn achosi cymaint o ffwdan trwy gyfrwng y Saesneg; yn wir, mae’r myfyrwyr o’r Fro Gymraeg, hefo’u Cymraeg cyfoethog pob dydd, yn dŵad i’r brifysgol ac yn astudio eu cyrsiau trwy gyfrwng y Saesneg, a ddim i’w gweld yn poeni’n ormodol am faterion sy’n ymwneud a dosbarth cymdeithasol. Mae’n baradocs braidd, ond maent i’w gweld yn fwy hyderus am astudio yn eu hail iaith. Y peth fwyaf rhwystredig ydy, pan fydd rhai ohonynt yn cael eu hargyhoeddi i wneud y ddarpariaeth Gymraeg, yn fwy aml na ddim, mae eu Cymraeg nhw yn fwy na digon da at astudio drwy gyfrwng y Gymraeg; yn wir, mae’n anodd gweld pam maent wedi bod wrthi’n poeni! Ar ddiwedd y rwdlan yma i gyd, nid oes gen i ddoethineb i’w gynnig er mwyn datrys y broblem, ond rwy’n parhau i archwilio’r mater a’i ystyried yn ddwfn – felly ddof yn ôl atoch pan mae gennyf ryw syniadau i’w rhannu. Yn y cyfamser, cwbl fedraf ei wneud yw denu sylw at y mater, a hynny trwy’r barddoni cyntaf i mi wneud ers sbel. Mi fedrwch ddarllen fy ngherdd yma

Read Full Post »

Older Posts »